Meer Mechanische Muziek

Meer Mechanische Muziek :

Op de NPV website onderscheiden we twee soorten mechanische muziek :

  1. Pianola en Voorlopers
    Pianola; Orchestrion; Boek- en Bandpiano; Cilinder- en Plaatpiano; Panharmonicon en Componion (eerste Orchestrions);
  2. Mechanische Muziek vervolg
    Speeldozen of Muziekdozen, Muziekhorloges; Organettes en Rollerorgans; Serinettes of Kanarieorgels en Vogeldoosjes; Flötenuhren, Harfenuhren;

Met name over het tweede punt gaat dit deel van de website. Je kunt mechanische muziek zelfs herleiden tot de oudheid, maar wij hebben als uitgangspunt de 18e eeuw gekozen. Nog even een korte samenvatting tot die periode : in 1481 vindt Beiaardier Bartholomeus Van Koecke het mechanische carillon uit, dat geactiveerd wordt door een speeltrommel. Het straatorgel (Orgue de Barbarie) wordt in de 16e eeuw in Italië gesignaleerd en is genoemd naar Giovanni Barberi. In de 17e eeuw verschijnt het boek Musurgia Universalis van Athanasius Kircher (1650). Het Franse Nancy schijnt de oorsprong te zijn van de Turlutaine (Serinette), rond 1735. In de 18e eeuw wordt het Flötenuhr geïntroduceerd.

 

Achtergronden over de volgende onderwerpen :

 

Speeldozen  en  Muziekhorloges

Simpel gezegd kun je ze indelen in twee categorieën : de cilinderspeeldoos en de platenspeeldoos.


Muziekhorloges : Horloge met muziekdoosje in de vorm van een cilinder, een veerton met stapelkam (barillet), dan wel een platform speelwerk ook wel waaierkam (sur plateau).


Geluidsbron : cilinder, kammen, dan wel stalen tanden.

 

 

 
Bremond 1890

 

Organettes en Rollerorgans

 

Organette : mechanisch tongorgel, waarbij druk- of zuigwind metalen tongetjes laat trillen, dan wel ventielen met claves (houten balkjes/toetsen) worden geopend of gesloten. De verschillende geluidsdragers laten de luchtstroom door en zorgen voor de melodie. Bediening m.b.v. een zwengel.Apparaat veelal een Tafelmodel   

 

Rollerorgan : tongorgel met houten gepinde cilinder en pneumatiek. De gepinde melodie brengt de kleppen in beweging, waardoor de stalen of koperen tongen door luchtdruk verschil in trilling worden gebracht. Bediening handmatig met zwengel

 

 

 

 


Kalliston Pankalon 1898

 

Serinettes of Kanarieorgels en Vogeldoosjes

 

Orgeltjes met vogelgeluiden : Houten cilinder, een blaasbalgje en loden pijpjes


Vogeldoosjes/-kooitjes : zingende mechanische vogels. Nokkenschijven, blaasbalg en fluitje met zuiger

 

 


Serinette Leonard Boudin 1770

 

Flötenuhren en Harfenuhren

Flötenuhr : Staand horloge met houten pijporgelwerk of metalen fluiten en een houten cilinder met toetsenklavier. Veelal gemaakt in het Schwarzwald.

Orgelklokken ook een Flötenuhr : Met orgelpijpen en een messingcilinder aangedreven door een gewicht. Beroemd zijn m.n. makers uit Engeland.

Harfenuhr : Een stalen snarenstelsel op een kast met zangbodem, een houten cilinder en een hamermechaniek met tuimelaars. Verder voorzien van een uurwerk op ankergang en slagwerk met bellen.

 

 

Flötenuhr Schwarzwald               

 

Als je fouten vindt en/of aanvullingen hebt, laat het weten aan secretariaat@pianolavereniging.nl

 

Wil je meer weten ? Abonneer je op ons Bulletin (dan lees je meer over de achtergronden).